Paniek Protocol
Dit protocol voor paniekstoornis is opgebouwd uit kerninterventies. Het kan zowel online als blended worden uitgevoerd en is gebaseerd op bestaande protocollen, wetenschappelijke bronnen en de ggz zorgstandaarden waarbij we gebruik maken van NiceDay. Binnen deze behandeling benadruk je krachten, vergroot je het vertrouwen en stimuleer je een actieve werkhouding. Daarbij faciliteer je autonomie door aanmoediging en motivatie, gezamenlijke besluitvorming en het betrekken van naasten. Op basis van de persoonlijke situatie en klachten van je cliƫnt kun je ondersteunende artikelen inzetten, inspiratie hiervoor staat onderaan het protocol.
Dit protocol geeft de therapeut handvatten en inspireert bij wat er allemaal mogelijk is binnen NiceDay. Het protocol is opgebouwd uit kerninterventies, die ingezet kunnen worden op basis van de beoordeling van de therapeut. Het protocol hoeft dus niet strak gevolgd te worden, maar kan je juist aan laten sluiten op de situatie en klachten van je cliƫnt.
Kerninterventies
De CGT behandeling voor paniek bestaat uit de volgende kerninterventies:
šPsycho-educatie
š„Exposure in vivo
š§Ŗ G-schemaās en gedragsexperimenten
š Terugvalpreventie
š§ Overige interventies bij paniek
- Ontspannings- en/of ademhalingsoefeningen kunnen ingezet worden als onderdeel van paniekmanagement om bijvoorbeeld spanning te verminderen of leren verdragen. Niet alleen op het moment van de paniek (dan kan het veiligheidsgedrag worden), maar als algemene vaardigheid.
- In overleg kun je farmacologische therapie als aanvulling op de CGT behandeling inzetten.
De volgorde
De behandeling wordt gestart met psycho-educatie over paniek, angst en CGT. Dit wordt gevolgd door interoceptieve exposure oefeningen. Daarna kan je als therapeut beslissen om verder te gaan met exposure in vivo of met cognitieve therapie (g-schemaās en gedragsexperimenten). De behandeling wordt afgesloten met terugvalpreventie.
Het tempo en de frequentie
Afhankelijk van de ernst van de klachten en de effectiviteit van de therapie kun je ervan uitgaan dat de duur ongeveer 12 sessies bedraagt. Het advies is om aan het begin van de behandeling frequente sessies in te plannen. Het is - in het kader van verwachtingsmanagement - belangrijk om samen met je cliƫnt afspraken te maken over de duur van de behandeling.
Outcome feedback (OMQ en SMQ)
Om de voortgang goed te monitoren kun je gebruik maken van twee korte (5 vragen) vragenlijsten die rondom iedere sessie worden afgenomen. Vooraf is dit de Outcome Measurement Questionnaire (OMQ) over de ernst van de klachten. Na iedere sessie wordt de Session Measurement Questionnaire (SMQ) afgenomen, om de kwaliteit van de behandelsessie en werkrelatie te evalueren. De handleiding vind je hier. De resultaten bespreek je zo nodig met je cliƫnt.
Flexibele tijd
Flexibele tijd is de tijd die je buiten de sessies om aan je cliƫnt spendeert (bijv. chatten, het sturen van psycho-educatie of schrijven van een sessie notitie). Zo blijf je betrokken bij je cliƫnt en kan je de voortgang goed monitoren. Je kunt zelf beoordelen hoeveel tijd er nodig is per cliƫnt. Zoek je meer inspiratie over wat je kan doen, bekijk dan in dit artikel.
Binnen de flexibele tijd zijn er een aantal standaard acties per sessie:
|
Het betrekken van naasten
Bespreek met je cliƫnt of en hoe het sociale netwerk betrokken kan worden. De omgeving kan het behandelproces zowel faciliteren als soms onbedoeld belemmeren door het in stand houden van vermijdings- en veiligheidsgedrag. Hoe je de naasten kunt betrekken lees je hier.
š Kerninterventie Psycho-educatie
Het doel van Psycho-educatie is om je cliƫnt uitleg te geven over paniek en voor te bereiden op een van de volgende kerninterventies door te starten met klachtenregistratie. Dit duurt gemiddeld 1-2 sessies.
Verdieping kerninterventie psycho-educatie
Flexibele tijd - voorafgaand aan de eerste sessie: 5 min Welkomstbericht
Psycho-educatie
|
Sessie (1 of 2 sessies) 35 min
Wat kun je doen?
- Geef uitleg over outcome feedback (de OMQ en SMQ)
- Bespreek de psycho-educatie en check of er vragen zijn.
- Bespreek samen met cliƫnt het doel van de behandeling.
- Bespreek of het sociale netwerk betrokken kan worden bij de behandeling.
- Stel samen SMART behandeldoelen op en maak eventueel crisis afspraken.
- Breng samen de vicieuze paniek cirkel in kaart
- Als logisch vervolg hierop bespreek je veiligheidsgedrag en vermijding.
- Zet trackers aan:
Paniekaanvallen, Veiligheidsgedrag en Vermijding
Zo kun je alvast veiligheidsgedrag en vermijding in kaart brengen ter voorbereiding op de volgende sessies. - Bespreek met je cliƫnt het nut van het registreren van paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag
- Plan de volgende sessie(s) met je cliƫnt. Zet de OMQ en SMQ aan.
- Voorbeelden van oefeningen en opdrachten om thuis te doen:
- Vraag je cliƫnt om een sessie notitie te maken en leg uit hoe dat moet.
- Stuur aan op het lezen van de gestuurde psycho-educatie wanneer je cliƫnt dit nog niet heeft gedaan.
- Deel psycho-educatie over angst met de naasten.
- Vraag je cliƫnt om de SMQ in te vullen na de sessie.
Flexibele tijd: 15 min Hoe kun je deze tijd gedurende de week invullen?
|
š Interoceptieve exposure
Het doel van Interoceptieve exposure is om een cliƫnt bloot te stellen aan lichamelijke sensaties die bij een paniekaanval horen. Je oefent eerst samen en laat je cliƫnt vervolgens alleen oefenen, zodat de angst voor de lichamelijke sensaties minder wordt. Deze kerninterventie doe je totdat de angst volledig is gezakt en kun je eventueel doorzetten tot en met het eind van de behandeling.
Verdieping kerninterventie interoceptieve exposure
Flexibele tijd - vĆ³Ć³r de eerste sessie over exposure 5 min
|
Sessie 1 35 min
- Neem samen de oefeningen voor thuis (huiswerk) door en evalueer vermijding en veiligheidsgedrag
- Leg exposure uit. Doe samen met je cliƫnt de interoceptieve exposure oefening tijdens de sessie en evalueer wat er wordt ervaren.
- Bespreek de oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Oefen dagelijks twee- tot driemaal met de interoceptieve exposure oefening(en) en registreer dit
- Vraag je cliƫnt om paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag te blijven registreren
Flexibele tijd: 20 min
|
Na interoceptieve exposure kun je doorgaan met exposure in vivo of met cognitieve therapie (G-schemaās & gedragsexperimenten, afhankelijk van de voortgang van je cliĆ«nt. Belangrijk is om simultaan door te blijven gaan met de interoceptieve exposure oefeningen totdat het gewenste resultaat is behaald.
š„ Kerninterventie Exposure
Het doel van Exposure is om je cliƫnt bloot te stellen aan angstoproepende situaties. Je brengt samen in kaart welke situaties er vermeden worden om vervolgens je cliƫnt herhaaldelijk te laten oefenen met het aangaan van deze situaties. Dit duurt gemiddeld minimaal 4 sessies.
Verdieping kerninterventie exposure
Flexibele tijd - vĆ³Ć³r de eerste sessie over exposure 5 min
|
Sessie 1 35 min
- Inventariseer kort hoe de interoceptieve exposure oefeningen verlopen en koppel ze vervolgens aan exposure in vivo.
- Leg eventueel opnieuw exposure uit. Inventariseer samen met je cliƫnt welke situaties en activiteiten er vermeden of met hoge spanning verdragen worden. Hier kun je ook het geregistreerde veiligheidsgedrag en/of de vermijding voor gebruiken.
- Kies samen met je cliƫnt een angstoproepende situatie om mee te gaan oefenen. Deze mag uitdagend zijn.
- Plan samen de exposure oefening NiceDay samen plannen en vraag de angstige als-dan verwachting uit.
- Voorbeelden van oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Voer de afgesproken exposure oefening uit.
- Noteer een lijstje met angstige situaties in het dagboek.
- Ga door met het registreren van paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag
Flexibele tijd: 20 min
|
Sessie 2 t/m 4: 30 min
- Inventariseer hoe de (interoceptieve) exposure oefeningen verlopen.
- Bekijk samen het lijstje met angstige situaties en spreek af dat cliƫnt de komende week dagelijks een exposure oefening doet uit het lijstje.
- Plan welke oefening wanneer wordt gedaan of laat cliƫnt het zelf plannen.
- Blijf de resultaten van alle geactiveerde trackers bespreken.
- Bespreek de oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Plan de afgesproken exposure oefeningen, voer ze uit en registreer hoe het is gegaan
- Blijf de geactiveerde trackers invullen, incl. paniekaanvallen
Flexibele tijd: 20 min
|
š§Ŗ Kerninterventie G-schemaās & Gedragsexperimenten
Het doel van G-schemaās en Gedragsexperimenten is om de rol van niet-helpende gedachten bij ongewenst gevoel of gedrag te onderzoeken en te toetsen aan de realiteit. Je inventariseert en daagt niet-helpende gedachten uit door middel van het G-schema en stelt gedragsexperimenten op om nieuw gedrag uit te voeren in de praktijk. Gemiddeld duurt dit minstens 6 sessies.
Verdieping kerninterventie G-schemaās
Verdieping kerninterventie gedragsexperimenten
Flexibele tijd - voorafgaand aan de eerste sessie: 5 min
|
Sessie 1: 35 min
- Inventariseer hoe de interoceptieve exposure oefeningen verlopen.
- Check of er vragen zijn over de gedeelde psycho-educatie.
- Leg de invloed van angstige cognities uit aan de hand van eigen voorbeelden, bijv. de laatste paniekaanval.
- Onderzoek met de socratische methode wat de angstige cognities met betrekking tot paniek oproepende situaties zijn.
- Vul samen stap 1 van het G-schema in NiceDay in. Controleer bij je cliƫnt of het G-schema duidelijk is.
- Voorbeelden van oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Vul stap 1 van het G-schema ināā bij angst oproepende situaties.
- Vraag je cliƫnt paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag te blijven registreren.
Flexibele tijd: 20 min
|
Sessie 2: 35 min
- Inventariseer hoe de interoceptieve exposure oefeningen verlopen.
- Bespreek de oefeningen en opdrachten die thuis zijn gedaan en evalueer samen met cliƫnt stap 1 van het G-schema.
- Introduceer stap 2 en 3 van het G-schema aan de hand van psycho-educatie over het uitdagen van gedachten in een G-schema. Vervolgens kun je samen een gedachte gaan uitdagen met een eerder ingevuld G-schema.
- Geef - indien nodig - uitleg over denkstijlen
- Voorbeelden van oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Vul stap 1 t/m 3 van het G-schema in bij angstige situaties.
- Vraag je cliƫnt een dagelijkse reminder in te stellen voor het G-schema.
- Vraag je cliƫnt paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag te blijven registreren.
Flexibele tijd: 20 min
|
Sessie 3: 35 min
- Inventariseer hoe de interoceptieve exposure oefeningen verlopen.
- Bespreek de oefeningen die thuis zijn gedaan en moedig je cliĆ«nt aan door te gaan met het invullen van de G-schemaās.
- Bespreek samen de helpende gedachten en opgedane inzichten. Gebruik dit als brug naar de gedragsexperimenten.
- Bekijk samen het overzicht van het aantal geregistreerde paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag in de grafieken in NiceDay om het effect van de interventies te bespreken.
- Geef uitleg over gedragsexperimenten.
- Leg uit waarom het belangrijk is om vanaf nu te experimenteren met ander gedrag. Vraag wat iemand anders zou doen als hij of zij uit zou gaan van deze nieuwe helpende gedachten.
- Je kunt er ook voor kiezen om het geregistreerde veiligheidsgedrag en/of de vermijding te gebruiken als inspiratie voor gedragsexperimenten.
- Stel samen een eerste gedragsexperiment op en plan dit in NiceDay.
- Voorbeelden van oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Blijf oefenen met stap 1 t/m 3 van het G-schema.
- Voer het gedragsexperiment uit en registreer dit in NiceDay.
- Ga door met het registreren van paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag
Flexibele tijd: 20 min
|
Sessie 4 tot aan de afronding: 35 min
- Inventariseer hoe de interoceptieve exposure oefeningen verlopen.
- Bespreek hoe het eerste gedragsexperiment is gegaan.
- Moedig je cliĆ«nt aan door te gaan met het invullen van de G-schemaās.
- Stel samen nog meer experimenten op waarmee cliƫnt gaat oefenen (het liefst zoveel mogelijk).
- Voorbeelden van oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Blijf G-schemaās invullen
- Voer de gedragsexperimenten uit en registreer dit in NiceDay.
- Ga door met het registreren van paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag
Flexibele tijd: 20 min
|
Evalueer na 5 sessies het effect van de G-schemaās en gedragsexperimenten en opgedane inzichten. Is de interventie effectief? Ga dan door totdat de nieuwe cognities en gedrag min of meer zijn āverankerdā en de behandeldoelen (grotendeels) zijn bereikt. Indien je merkt dat de therapie - ondanks inzet van je cliĆ«nt en jijzelf - onvoldoende effect heeft, maak dit bespreekbaar met cliĆ«nt en in het MDO. Onderzoek de mogelijke oorzaken en stel zonodig de therapie bij.
š Kerninterventie Terugvalpreventie
Het doel van Terugvalpreventie is om in kaart te brengen hoe iemand mogelijke terugval kan signaleren en monitoren, wat diens valkuilen zijn en wat voor handvatten iemand kan toepassen om met klachten of situaties om te gaan. Dit duurt gemiddeld 1-2 sessies.
Verdieping kerninterventie terugvalpreventie
Flexibele tijd - vĆ³Ć³r de eerste sessie over terugvalpreventie: 5 min
|
Sessie (1 of 2 sessies) 35 min
- Reflecteer op de OMQ en SMQ voortgang en bespreek eventuele andere (ROM) vragenlijsten.
- Evalueer de behandeling:
- Bespreek het effect van de behandeling.
- Welke obstakels zijn overwonnen en welke zijn nog aanwezig?
- Voorspel en normaliseer: het is normaal om in de toekomst weer angst te ervaren. Stress, vermoeidheid en/of veranderingen in je leven kunnen hierin een rol spelen.
- Stel samen het terugvalpreventieplan op:
- Maak een lijst van situaties en problemen, waarbij terugval in het āoude gedragā op de loer ligt.
- Laat je cliƫnt bij iedere situatie een strategie opschrijven die in deze specifieke situaties kan worden toegepast.
- Oefeningen en opdrachten voor thuis:
- Moedig je cliƫnt aan om alles wat is geleerd te blijven toepassen. Denk ook aan het blijven gebruiken van de app, zoals het invullen van trackers om alert te blijven op de hoeveelheid paniekaanvallen, vermijding en veiligheidsgedrag en het G-schema om niet-helpende gedachten uit te dagen.
- Vraag je cliƫnt het terugvalpreventieplan af te maken.
Flexibele tijd: 20 min
|
PDF Downloaden
š Inzetten van artikelen
Op basis van van de persoonlijke situatie en klachten van je cliƫnt kun je ondersteunende blogs inzetten. Deze zijn geschreven door professionals en ervaringsdeskundigen en te vinden op niceday.app. Denk aan:
- Affirmaties tegen jouw angstige gedachten
- Ben jij een controlfreak? Leer de controle loslaten!
- Geen paniek! Zo voorkom je een paniekaanval
- Angst over angst
- Mentaal gespannenā¦? Lichamelijke ontspanning!
- Denkpatronen bij angst
- Vier tips voor een beter zelfbeeld
- Onzeker: 6 tips!
- Leven met onzekerheid
- Vermijding: korte termijn verlichting voor jouw lange termijn problemen
- Doemdenken
Bronnen
- https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/angstklachten-en-angststoornissen/introductie
- Kampman, M., Keijsers, G. & Hendriks, G., Protocollaire behandeling van patiƫnten met een paniekstoornis met of zonder comorbide agorafobie. In: Keijsers, G. P. J., Van Minnen, A., Verbraak, M., Hoogduin, C. A. L. & Emmelkamp, P., (2021). Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten.
- SĆ”nchez-Meca J, Rosa-AlcĆ”zar AI, MarĆn-MartĆnez F, GĆ³mez-Conesa A. Psychological treatment of panic disorder with or without agoraphobia: a meta-analysis. Clin Psychol Rev. 2010 Feb;30(1):37-50.
- Pompoli A, Furukawa TA, Efthimiou O, Imai H, Tajika A, Salanti G. Dismantling cognitive-behaviour therapy for panic disorder: a systematic review and component network meta-analysis. Psychol Med. 2018 Sep;48(12):1945-1953.